Bulmaca üstüne bulmaca! Kim bunları çözebilirse, o Kimyaskop’un sırlarını çözme yolunda ilerleyebilir. Ama anlayacaksın ki, bunları çözmek o kadar da kolay olmayacak. O zaman bazı öneriler ve ipuçları sana yardımcı olabilir. Ama dur! Tabi ki tüm sırları açıklamıyoruz ...
Öneriler ve ipuçları...
...aşağıdaki bulmacalarda kullanılabilir:
Bunzen beki ve çalışma şekli
Doğru motifi ışıklandır
Algı Kayası
Eğer kimya laboratuvarında (mekân konumu Zn), bunzen bekini çalıştıramıyorsan, bunu iki nedeni olabilir;
1. Laboratuvar kapısını kapatarak mekânı devreye sokmayı ihmal ettin veya,
2. Yakmak için gaz yok.
Kapı problemi hemen çözülebilir, ama enerji temin etme problemi biraz daha karmaşık. Kontrol odasında (Periyodik Tabloda üzerine basılacak yapı taşı Ti) fraksiyon kolonunun kumanda panosu dikkatini çekmiştir. Burada ayrıştırma tertibatının iki durumundan birini seçebilirsin.
Bu ayar ile birden fazla bileşenden oluşan sıvılar, organik kimya laboratuvarının fraksiyon kolonu (Periyodik Tabloda üzerine basılacak yapı taşı C) bileşenlerine ayrılabilirler.
Bu ayar elde edilen ham petrolün bileşenlerine ayrılmasını mümkün kılar. Ve senin de bildiğin gibi, gaz bunzen bekinde kullanılır. Yani karar vermen gerekecek, bunzen beki mi kullanmak istersin yoksa sıvıları bileşenlerine ayırmak mı istersin... ikisi birden olmaz!
Kimyaskop, kendi deneylerini de yapabileceğin öğretici bir macera ve bu macera sırasında, bazı şeylerin yolunda gitmemesi çok normaldir. Örneğin fotoğraf laboratuvarında (mekân konumu Ag), ışıklandırma işlemini birkaç kez tekrarlaman gerekebilir. Bunun için laboratuvar masasının çekmecesinde birçok kart bulacaksın. Ta ki doğru motifi görüntüleyinceye kadar.
“Algı kayası” durağında (Periyodik Tabloda üzerine basılacak yapı taşları C/N/O) bir organik kimya
laboratuvarı bulacaksın. Etrafına bir bak. Kayaların içine oyulmuş, dev burunlu bir başa giden bir patika bulacaksın.
Şimdi çalışma odasındaki seyir defterinde yazılanlar (bu sayfaları dikkatlice okumak başka bulmacaların çözümü için de faydalıdır) aklına gelmeli. Algı kayasının girişi! Yalnız doğru kokuya sahip olanlar bunun ardındaki tünele girebilirler.
Seyir defterinden bu “özel” parfümün “tarifini” aldıktan sonra, içindekileri bulmakla uğraşman gerekecek. Etanol ve gül yağı kulağa basit gibi geliyor, zaten serada yeterince gül vardı, ejderhanın tapınağında ise (Periyodik Tabloda üzerine basılacak yapı taşı Ti) su buharı damıtma tertibatı vardı, ama asetik asit, izopentanol ve izopentil asetatı çoğumuzun hayal gücünü aşıyor olsa gerek. Böyle bir noktaya vardığında, öğretici kısma başvurmaktan çekinmemelisin ve esterleri ve nasıl üretildiklerini araştırmalısın.
Ananas-armut parfümü
İşin bu tarafından bakıldığında, muz ve armut aromasıyla mutlaka çok daha fazlası yapılabilir. Özellikle de “Arrhenius’un kutsal pınarlarının” çeşmeli odasında (Periyodik Tabloda üzerine basılacak yapı taşları Cl/Br/I) kapalı kapı bilmecesini çözdükten sonra, (Burada anahtar, kırık cam prizmadır. Bundan bir alçı kalıp al ve su dolu kalıptan bir buz prizması yapmak için çeşmeli odadadaki dondurucuyu kullan). Kapının ardındaki soyunma odasında bazı faydalı şeyler bulacaksın; mesela içinde ananas-armut parfümü bulunan, organik kimya
laboratuvarı kimyasal madde dolabının anahtarını bulacaksın. Seyir defterindeki kayıtlardan, armut aromasının 183° C’ta kaynadığını biliyorsun. Ve öğrenme parçasından da, birden fazla sıvıdan oluşan karışımların ayrıştırılması için, ayrımsal damıtma yönteminin kullanıldığını öğrenebilirsin.
Organik kimya laboratuvarında bir ayrıştırma kolonunun bulunması da tam isabetir. Ama ananas-armut parfümünü, ayrıştırıcı damıtma kabına koymadan önce, kontrol panosunda yön değiştirme vanasının, numune alma konumunda olduğundan emin olmalısın.
Ön ayarları yaptıktan sonra ananas-armut parfümünü ayrıştırıcı damıtma kabına koyabilir ve fraksiyon kolonunun kontrol panosundaki sıcaklık ayarlayıcısını 183° C’un üzerine (kaynama noktasından dolayı) ayarlayabilirsin. Parfüm numune çıkışının dört tüpü içinde bileşenlerine ayrışacaktır. Senin için önemli olan, 1 numaralı tüpteki armut aroması ve 4 numaralı tüpteki, gökte ararken yerde bulduğun etanoldür.
Esterleştirme
Her iki maddeyi envanterine al, gül yağının zaten orada olması gerekiyordu. Bunları karıştırmaya başlamadan önce bulman gereken bir madde var. Ama
nereden bulacağız? Öğrenme parçasında öğrendiğin gibi, esterler, alkollerin karboksilli asitler ile tepkimesinden oluşur.
Çeşmeli odanın soyunma odasındaki anahtarı aldığın iyi oldu, çünkü şimdi organik kimya
laboratuvarındaki kimyasal madde dolabını açabilir ve oradaki birçok kimyasal maddeyi kullanabilirsin.
Fare imlecini kimyasal madde şişeleri üzerinde gezdirirsen, şişe içindeki maddelerin isimlerini görebilirsin. Şimdi aradığın maddenin adını bir kez daha gözünün önüne getir: Asetik asit izopentil ester. Dolapta birçok şeyin yanı sıra, asetik asit ve izopentanol bulacaksın. Kulağa çok hoş geliyor! Her iki kimyasal maddeyi envanterine al. Şimdi esterleştirme işlemi için
laboratuvar masası üzerindeki geri akışlı ısıtıcının, ısıtma yuvasına yönelmelisin.
Asetik asidi ve izopentanolü geri akışlı ısıtıcının şisesine boşalt, soğutucu suyunun vanasını aç ve ısıtıcıyı çalıştır. Bu iki madde birbiri ile tepkimeye girdiğinde ve ısıtıcı kapandığında, muz aromasını (izopentil asetat) alabilirsin. Şimdi rahat bir nefes alabilirsin, çünkü “parfüm” için gerekli maddeleri buldun ve işin yarısını tamamlamış sayılırsın. Şimdi karıştırma işine başla. Bunun için
laboratuvar masasındaki deney tüplerine git.
Karıştırma işlemi
Daha iyi çalışabilmek için, deney tüplerine elindeki dört maddeyi doldur. Karıştırma oranı hacim yüzdeleri olarak seyir defterinde yazdığından, hesaplamana gerek kalmaz. Neticede 90 ml etanol, 1 ml gül yağı, 5 ml muz aroması ve 4 ml armut aroması gereklidir. Dozu doğru ayarlamak için pipetleri kullanabilirsin. Ama dikkat et! Hacim ölçmek için elinde uygun araç olmadığından, önce terazi ile dolum hacimlerini kontrol etmelisin. Bunun için envanterinde bulunan ekranın sol alt kenarındaki bardağa su doldur.
Şimdi her pipete su doldur ve pipetleri teraziye boşalt. Burada suyun ağırlığını gram cinsinde göreceksin, bildiğin gibi bu ölçü mililitreye karşılık gelmektedir (Aklında olsun: Suyun yoğunluğu 1 kg/l’dir). Şimdi işe başlayabilir ve parfümü tüpte karıştırabilirsin. Demek ki: 50 ml’lik pipeti bir defa ve 10 ml’lik pipeti dört defa etanol ile dolduracaksın ve tüpe boşaltacaksın. 1 ml’lik pipeti bir defa gül yağı ile dolduracaksın ve tüpe boşaltacaksın. Sonra 5 ml’lik pipeti muz aroması ile doldurup koku karışımına katacaksın, son olarak da 2 ml’lik pipeti iki defa
armut aroması ile dolduracaksın, tüpe boşaltacaksın ve parfümün hazır olacak. Her şey yolunda gittiyse, fare imleci ile tüpün üzerine geldiğinde “muz-armut-gül parfümü” yazısı belirmelidir. Eğer bir şeyi yanlış yaptıysan, tüpü cam bardak üzerine getirebilir ve boşaltarak karıştırma işlemine yeniden başlayabilirsin. Şimdi doğru koku karışımı ile algı kayasına gitmeye cesaret edebilirsin. “Parfüm tüpünü” envanterinden çıkar ve algı kayasındaki
kayaların içine oyulmuş, dev burunlu başı bulup, parfümü onun burnuna tut. Açıl susam açıl, çene aşağıya doğru açılacak ve ardındaki mağarayı araştırabileceksin.
Şimdi mağara içindeki tüneli takip et ve... ama bu kadar sır açıklamak yeter. Sana araştırmalarında bol eğlence dileriz.